ልዑል አስፋወሰን አሰራተ ካሳ በአውሮፓ ፓርላማ ያደረጉት ታሪካዊ ንግግር

ኢትዮጵያዊው ምሁር፣ ደራሲ እና የንጉሣዊ ቤተሰብ ተወላጅ የሆኑት ልዑል አስፋወሰን አሰራተ ካሳ በአውሮፓ ፓርላማ ፊት ባደረጉት ጠንካራ ንግግር፣ ዓለም አቀፍ ተቋማት በኢትዮጵያ፣ በተለይም በአማራ ህዝብ እና በኦርቶዶክስ ክርስቲያን ማህበረሰብ ላይ እየደረሰ ባለው እና በስፋት በማይዘገበው ጥልቅ አደጋ ላይ ያላቸውን ዝምታ እንዲሰብሩ አሳስበዋል።

በባለብዙ–ዘርፍ ቀውስ ውስጥ ያለች ሀገር

ልዑል አስፋወሰን ንግግራቸውን የጀመሩት የኢትዮጵያን የውድቀት መጠን በማብራራት ሲሆን፣ በተመሳሳይ ጊዜ የተከሰቱ የፖለቲካ፣ የማህበራዊ፣ የኢኮኖሚ፣ የመንፈሳዊ፣ የስነ-ልቦና፣ የአካባቢ እና የጂኦ-ፖለቲካ ቀውሶችን ዘርዝረዋል። እነዚህ ተደራራቢ አደጋዎች በአፍሪካ ሁለተኛዋ የህዝብ ብዛት ያላት ብቻ ሳትሆን፣ የአፍሪካ ህብረት እና የተለያዩ የብዝሃ-ወገን ድርጅቶች መቀመጫ በሆነችው ሀገር ላይ ህልውናን የሚፈታተን ስጋት ደቅነዋል ብለዋል።

የኢትዮጵያ መንግስት የሰብአዊ እና የብሄራዊ ደህንነትን የመጠበቅ ዋነኛ ግዴታውን ትቶ ሀገሪቱን በብሄር ልሂቃን ማዕቀፍ እያስተዳደረ እንደሚገኝ ሞግተዋል። ይህን ስርዓት በዓለም ላይ ካሉ ከፍተኛ ግጭት እና ሙስና ከሞላባቸው ስርዓቶች አንዱ እንደሆነ ቢገልጹትም፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ በቂ ትኩረት እንዳላገኘ ተናግረዋል።

የብሄር ክፍፍልን እንደ መግዣ መሳሪያ የሚጠቀም መንግስት

ልዑል አስፋወሰን እንዳብራሩት፣ የዚህ ቀውስ ዋነኛ መሰረት የሆነው የኢትዮጵያ ህገ-መንግስት ሲሆን፣ ይህም መዋቅራዊ በሆነ መልኩ በብሄር ክፍፍል ላይ የተገነባ መሆኑን ገልጸዋል። ሁኔታውን ከደቡብ አፍሪካ አፓርታይድ  ጋር በማነጻጸር፣ ኢትዮጵያ እራሷን “የብሄር ፌዴሬሽን” ብላ መጥራቷ የአፓርታይድ አርክቴክቶች ይጠቀሙበት የነበረውን ቋንቋ በትክክል የሚያንጸባርቅ ነው ብለዋል። ከ120 በላይ በሚሆኑ የኢትዮጵያ ብሄሮች መካከል በግለሰብ መብቶች፣ በብዝሃነት ውስጥ ባለ አንድነት፣ እና በጋራ ብሄራዊ ማንነት ላይ ወደተመሰረተ እውነተኛ ፌዴራሊዝም ሽግግር እንዲደረግ አሳስበዋል።

አስደንጋጭ ቁጥራዊ መረጃዎች፡ የድሮን ጥቃቶች፣ የጅምላ እስራት እና ጾታዊ ጥቃት

በአሜሪካ ለሚገኝ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅት የተሰጡ መረጃዎችን ያቀረቡት ልዑል አስፋወሰን፣ ከጥቅምት 2025 እስከ መጋቢት 2026 (እ.ኤ.አ.) ባለው ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ፌደራል መንግስት በአማራ ክልል ባደረሰው የአየር እና የድሮን ጥቃቶች ወደ 40,000 የሚጠጉ ሰዎች ሰለባ መሆናቸውን፣ ከእነዚህም ውስጥ ከ14,000 በላይ የሚሆኑት ሲገደሉ የተቀሩት ደግሞ መቁሰላቸውን ገልጸዋል። በየካቲት ወር 2026 በተፈጸመ የአንድ ቀን የድሮን ጥቃት ብቻ ከ1,600 በላይ ሰዎች ጉዳት እንደደረሰባቸው ተዘግቧል።

ከጦር ሜዳው ውጪ ባለው መረጃ ደግሞ፣ የሚከተሉትን አሳሳቢ አሃዞች ጠቅሰዋል፡

• ወደ 1,800 የሚጠጉ ሴቶች እና ልጃገረዶች በመንግስት ሃይሎች ተደፍረዋል።
• ከ3,400 በላይ ሰዎች ታፍነዋል።
• ወደ 14,900 የሚጠጉ ግለሰቦች ታስረው ወህኒ ወርደዋል።
• ወደ 4,700 የሚጠጉ ትምህርት ቤቶች በመጎዳታቸው ወይም በመውደማቸው በአማራ ክልል ከሚገኙ አምስት ልጆች ውስጥ አንዱ ብቻ ወደ ትምህርት ቤት ይሄዳል።

ይህንንም የአለም አቀፍ የፖሊሲ ጥናት ማዕከል ካወጣው ግኝት ጋር በማስተሳሰር፣ የትምህርት ተቋማትን ኢላማ የማድረግ አካሄድ ከጦር ወንጀል፣ በሰብአዊነት ላይ ከሚፈጸም ወንጀል እና ከዘር ማጥፋት ጋር ተመሳሳይ መሆኑን አብራርተዋል።

ስልታዊ ጥቃት እየደረሰባቸው ያሉ የኦርቶዶክስ ክርስቲያን ማህበረሰቦች

ከንግግራቸው ትልቅ ድርሻ የወሰደው በኢትዮጵያ፣ በተለይም በኦሮሚያ ክልል በሚገኙ የኦርቶዶክስ ክርስቲያን ማህበረሰቦች ላይ ለስምንት ዓመታት የተካሄደውን የተቀናጀ ዘመቻ ማብራራት ነበር። የጥንታዊ አብያተ ክርስቲያናት ውድመትን፣ የካህናት፣ መነኮሳት፣ ዲያቆናት፣ መነኮሳይያት እና ምዕመናን ጭፍጨፋን፣ የአስር ሺዎች አማኞች በግዴታ መፈናቀልን፣ እንዲሁም ቤተክርስቲያኗ ያሏትን ቀኖናዊ አመራሮች በመንግስት ድጋፍ ከስልጣን በማውረድ በስርዓቱ ታማኞች እና አክራሪ ግለሰቦች መተካታቸውን ዘርዝረዋል።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን በዓለም ላይ ካሉ አንጋፋ እና አገልግሎት ካልተቋረጠባቸው የክርስትና ተቋማት አንዷ መሆኗን፣ ታሪኳም ከአንደኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የሮማ ካቶሊክ እና የምስራቅ ኦርቶዶክስ ትውፊቶችን የቀደመ መሆኑን ገልጸው፤ ቤተክርስቲያኗ ለሁለት ሺህ ዘመናት የዘለቁ የንጉሠ ነገሥታት አገዛዞችን፣ ወረራዎችን እና የማርክሲስት ስደቶችን መቋቋም መቻሏን አስታውሰዋል። ሆኖም አሁን ላይ ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ጣልቃ ለመግባት እውቀቱም ሆነ አቅሙ እያለው፣ ሆን ተብሎ በሚፈጸም ተቋማዊ የውድመት አደጋ ላይ እንደምትገኝ አስጠንቅቀዋል። ለእነዚህ ወንጀሎች ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አሊን በግል ተጠያቂ ያደረጉት ልዑል አስፋወሰን፣ መንግስት የሃይማኖት ተቋማትን ከመጠበቅ ወደኋላ ማለት ብቻ ሳይሆን፣ ጥቃቱን የሚፈጽሙ አካላትን በንቃት እንደሚያስተባብር እና ከለላ እንደሚሰጥ ሞግተዋል።

ድምጻቸው የታፈነ የባህል ሰዎች

የልዑሉ ንግግር ታዋቂው ኢትዮጵያዊ አርቲስት ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) ላይ የደረሰውንም ሁኔታ አጉልቷል። በሚያዝያ 2026 (እ.ኤ.አ.) ያወጣቸው እና በዓለም ዙሪያ ከ70 ሚሊዮን በላይ አድማጮችን ያገኙት ዘፈኖቹ፡ መፈናቀልን፣ ብሄራዊ ማንነትን እና የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን የተመለከቱ ነበሩ። ከዘፈኖቹ አንዱ በ2026ቱ የቢልቦርድ ግሎባል መዝገብ ላይ ሁለተኛ ደረጃን ይዟል። ለዚህም ምላሽ በሚል ባለስልጣናት የአርቲስቱን የንግድ ተቋም መፈተሻቸውን፣ ስራ አስኪያጆቹን ማሰራቸውን እና በእርሱ ላይ የግል ማጥቃት ዘመቻ መክፈታቸውን ልዑሉ ተናግረዋል። ይህ እርምጃ መንግስት እርቅ እና አንድነትን ለሚጠይቁ ሰላማዊ ድምጾች ያለውን ማሳደድ የሚያሳይ ማስረጃ ነው ብለዋል።

የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ዝምታውን እንዲሰብር የተደረገ ጥሪ

ልዑል አስፋወሰን ንግግራቸውን ያጠናቀቁት ለተለያዩ ቁልፍ ዓለም አቀፍ አካላት የተወሰኑ ጥያቄዎችን በማቅረብ ነው፡

• የተባበሩት መንግስታት የሰብአዊ መብቶች ምክር ቤት፡ በኦሮሚያ ክልል በኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ላይ የሚደርሰውን ስደት፣ በሰነድ የተደገፉ የጅምላ ጭፍጨፋዎችን፣ የቤተክርስቲያን ቃጠሎዎችን እና የካህናት መፈናቀልን በተመለከተ ገለልተኛ ምርመራ እንዲከፍት።
• የአሜሪካ ኮንግረስ እና አስተዳደር፡ ዓለም አቀፍ የሃይማኖት ነፃነት ህግን በመጠቀም ኢትዮጵያን በሃይማኖት ነፃነት ላይ ለሚፈጸሙ ስልታዊ ጥሰቶች “ልዩ ትኩረት የሚሻ ሀገር” (Country of Particular Concern) ብሎ በይፋ እንዲሰይም።
• የአውሮፓ ፓርላማ እና የአውሮፓ ህብረት፡ በሃይማኖት እና በብሄር አናሳዎች ላይ ጥቃት የፈጸሙትን ባስቻሉ፣ ባስተባበሩ ወይም ከለላ በሰጡ የኢትዮጵያ መንግስት ባለስልጣናት ላይ ያነጣጠረ ማዕቀብ (targeted sanctions) እንዲጥሉ።
• የአፍሪካ ህብረት፡ ተቋማዊ ዝምታውን እንዲያቆም እና አንዲት አባል ሀገር በራሷ ህዝብ ላይ ወንጀል እየፈጸመች መሆኑን እውቅና እንዲሰጥ።
• ዓለም አቀፍ የፍትህ አካላት፡ በሰብአዊነት ላይ ለተፈጸሙ ወንጀሎች፣ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አሊን እና ከፍተኛ የጸጥታ ሃላፊዎችን ጨምሮ ተጠያቂ የሆኑትን ለፍርድ ለማቅረብ ስልታዊ የሆነ የማስረጃ ማሰባሰብ እንዲጀምሩ።
• ዓለም አቀፍ ሚዲያ እና የሲቪል ማህበረሰብ፡ የዝምታውን ግድግዳ እንዲሰብሩ፣ ቀጣይነት ያለው ሽፋን እንዲሰጡ እና በፍርሃት ውስጥ የሚኖሩ የኢትዮጵያ ማህበረሰቦችን ድምጽ ከፍ አድርገው እንዲያሰሙ።

ከታሪክ የተሰጠ ማስጠንቀቂያ

ማጠቃለያቸው ላይ ልዑል አስፋወሰን የሩዋንዳውን የዘር ማጥፋት፣ የያዚዲ የዘር ማጥፋት እና የስሬብሬኒካ ጭፍጨፋን ታሪክ በማስታወስ፣ ዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እጁን አጣጥፎ በመቀመጥ ቆይቶ በኋላ ላይ ጸጸቱን የገለጸባቸውን ወቅቶች አውስተዋል። ጸጸት ፍትህ ፍትህ ሊያመጣ እንደማይችል በመሞገት፣ ዓለም በኢትዮጵያ ውስጥ ተመሳሳይ ስህተት እንዳይደግም ጥሪ አቅርበዋል።

“ፍትህ ፥ ተጠያቂነት እና ያልረፈደ ተግባራዊ እርምጃ እንዲወሰድ እንጠይቃለን“ በማለት ንግግራቸውን አጠቃለዋል።

በክፍለ ጊዜው የተገኙ የአውሮፓ ፓርላማ ባለስልጣናት የምስክርነቱን አሳሳቢነት በመቀበል፣ የአውሮፓ ህብረት ምላሽ ለመስጠት ሊጠቀምባቸው የሚችላቸውን አሰራሮች ፥ ማዕቀቦችን እና በምልአተ ጉባኤው ላይ የአስቸኳይ ጊዜ ክርክሮችን ጨምሮ እንደሚያጤኑ አመልክተዋል።

ማስታወሻ፡ ይህ ጽሁፍ ልዑል አስፋወሰን አሰራተ ካሳ በሰኔ ወር 2026 (እ.ኤ.አ.) በአውሮፓ ፓርላማ ፊት ካደረጉት ይፋዊ ንግግር ላይ የተመሰረተ ነው። ለመረጃ አላማ ተቀናጅቶ እና ተስተካክሎ የቀረበ ሲሆን፣ የተጠቀሱት ቁጥሮች እና ሃሳቦች በሙሉ ተናጋሪው በንግግራቸው ወቅት የገለጹዋቸውን የሚያንጸባርቁ ናቸው።